Zalig Amsterdam Noord. Deel 1

Afgelopen week werden in Amsterdam Noord 60 branden gesticht, las ik in de NRC. Toch heeft dit stadsdeel een aangenaam woonklimaat. Dit komt door de onverwachte afwisseling tussen nieuwe wijken, herontwikkeld industrieel erfgoed, oude dijkdorpen en authentieke tuindorpen, het hoge gehalte gewone Amsterdammers, het groen en de van oorsprong lagere bouw. Dat bleek weer duidelijk tijdens een recentelijke verkenning per fiets.

20151112_151143 (800x450)
De Vlierweg met het Huis Vol Ruimte en de vier houtlofts.

In de Buiksloterham ten noorden van het Johan van Hasseltkanaal is niet alleen broedplaats De Ceuvel een fenomeen: pionierende zelfbouwers aan de Bosrankstraat en Vlierweg laten aansprekende resultaten zien. De diversiteit en expressie is een aangename verassing. Duurzaamheidseisen waaraan moet worden voldaan lijken dit project alleen maar sympathieker te maken. Door de afwezigheid van de gebruikelijke voorschriften ligt het gevaar van een bonte lappendeken en kitsch op de loer. Dat neem je dan op de koop toe.

20151112_151448 (1) (450x800)
Huis Vol Ruimte. Het aanbrengen van een golfplaten afscheiding.

Zo is Huis vol Ruimte gemaakt met oa bamboe en golfplaat en heeft het een kas op de bovenste verdieping. Daarnaast staat een complex van vier volledig houten stadshuizen, zogenaamde houtlofts, om te wonen en te werken. Het enige gebruikte beton ligt in een laag over de vloerverwarmingsbuizen heen. Zonnepanelen op het dak, een zonneboiler en aan de voorzijde 60 meter lange pijpen in de grond, zogenaamde waterpompen, zijn onderdelen van de duurzame energievoorziening hier.

20151112_152400 (450x800)
Het idee van een vide en van splitlevel bouwen is hier op nieuw wijze toegepast.

De open constructie aan de voorzijde, van boven met glas afgedekt en gedeeltelijk opgevuld met glazen windschermen, balkonvloeren en -hekjes, zorgt voor bruikbare ruimtelijkheid. Hiermee heeft de architect Evert Jan de Vries (Huiz &) het niet al te hoge toegestane maximum aantal vierkante woonmeters handig omzeild. Het idee van een vide en van splitlevel bouwen is hier op een nieuwe wijze toegepast.

Rondleiding door Van Eesterenmuseum resulteert in aanname SP-motie Aireystrook

Een rondleiding door het Van Eesterenmuseum in Nieuw West van de erfgoedverenigingen het Cuypersgenootschap en Heemschut en de stichting Pro West aan nieuwe Amsterdamse gemeenteraadsleden op 6 oktober heeft resultaat opgeleverd. Het SP raadslid Flentge diende de dag erna een motie in die op 6 november is aangenomen. Dit voorstel zet de deur open  naar het intrekken van het sloopbesluit voor de Aireystrook en het renoveren ervan door eigenaar Eigen Haard.

SP en Groen Links, nieuwe gemeenteraad van Amsterdam
Gemeenteraadsleden van Groen Links en de SP luisteren naar Alex Hendriksen (Cuypersgenootschap) in het Van Eesteren buitenmuseum. (foto: Erik Swierstra)

De Aireystrook staat in het Van Eesteren buitenmuseum dat beschermd stadsgezicht is. Het gebied, bestaande uit dertien stroken, is van grote cultuurhistorische waarde. Door de ligging aan de burgemeester De Vlugtlaan is de strook beeldbepalend voor het buitenmuseum. De verkaveling in rechte en schuine stroken is bijzonder. Evenals de montagebouw van de stroken in het Engelse Airey systeem: betonblokken in een skelet van staal en beton. Nieuwe bouwsystemen met betonelementen werden in de naoorlogse periode ingezet vanwege de materiaalschaarste en vanwege de hoge woningnood. De strook ademt een typische jaren vijftig sfeer die bedreigd wordt door de sloop-nieuwbouwplannen van Eigen Haard. Het onderhoud aan de woningen is door de corporatie opgeschort omdat ze toch gesloopt zouden gaan worden.

20141006_059
Een van de stoken met open groene ruimte uit de Aireystrook. (foto: Erik Swierstra)

 

Eigen Haard ziet in renovatie van de Aireystrook geen heil vanwege het achterstallig onderhoud en het niet meer voldoen van de woningen aan de eisen van deze tijd. De corporatie heeft nieuwe woningbouwplannen laten ontwikkelen. Deze passen in de bestaande footprint. Dat betekent dat de bestaande open verkavelingsstructuur, een belangrijk kenmerk van de naoorlogse stedenbouw, gehandhaafd blijft. Hiermee doet de corporatie, ondanks de sloop, toch recht aan de cultuurhistorie, vindt ze.  De commissie Welstand ziet echter geen geldige gronden om in het beschermd stadsgezicht te gaan slopen. Het Van Eesterenmuseum is niet voor niets beschermd stadsgezicht. Ook zit het overleg tussen de corporatie en de gemeente vast op het punt van de openbare ruimte, het groen om de stroken en de woonstraten tussen de stroken. Dit zijn wezenlijke elementen voor de moderne, naoorlogse stedenbouw. De vraag is wie de inrichtings- en onderhoudskosten hiervan gaat betalen.  In de aangenomen motie staat dat aan het verlenen van een sloopvergunning een deadline vast zit. Dat door de jarenlange stagnatie het onderhoud van de woningen achteruit is gelopen. En dat, als de situatie ongewis blijft, onderzocht moet worden hoe de sloopvergunning ingetrokken kan worden en Eigen Haard tot het opknappen van de woningen aangezet kan worden.

Verschillende rapporten wijzen uit dat zorgvuldige renovatie en aanpassing van de Aireystrook  aan de eisen van deze tijd (oa isoleren, verticaal of horizontaal samenvoegen van woningen) net zoveel kost als sloop – nieuwbouw. Daarmee zouden de cultuurhistorische waarde van de Aireystrook en het beschermd stadsgezicht bewaard blijven. Eigen Haard is een andere mening toegedaan. Het denkt door het bieden van populaire grondgebonden woningen voor hogere inkomens aan een vraag te voldoen.

Dat de Aireywoningen, gemeten naar de huidige algemene maatstaven, niet erg in het oog springen en daarom wel zouden kunnen verdwijnen, doet een te kort aan de cultuurhistorische context van destijds. Bouwen in dienst van de gemeenschap en de volkshuisvesting ging gepaard met een terughoudende vormgeving van de architect. In deze tijd lijken sommige architecten er juist alles voor over te hebben om maar op te vallen. Berghoef, de architect van de Aireywoningen, was een nauwgezet architect met een belangrijk oeuvre. Kijk je goed naar de Aireystrook, dan zie je in het geheel en in de details zijn vakmanschap. Waarderen van het onbekende gaat vaak pas na enige oefening.

 

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑