Wonen en werken aan de Zuidas

In het voormalige ING House op de Amsterdamse Zuidas is tot 13 maart is de tentoonstelling WHAT? Work Home Apart Together te zien. De expositie van Architectuur Centrum Amsterdam.gaat over hoe de twee functies wonen en werken zich historisch verhouden.

Voorafgaande aan de opening van de tentoonstelling gaf architect Roberto Meyer door ‘zijn’ gebouw, ook wel ‘de kruimeldief’ of ‘de voetbalschoen’ genoemd en tegenwoordig Infinity geheten, een rondleiding. Meyer is ook de ontwerper van het nieuwe hoofdkantoor van Calvin Klein aan de westrand van de Nieuwe Houthaven: een wit gebouw dat voorover hangt en een soort kleppet heeft.

20151217_161842
Model van het nieuwe hoofdkantoor van Calvin Klein.

De tentoonstelling laat zien dat functiemenging in de Middeleeuwen normaal was. De functiescheiding van het modernisme maakte daar drastisch een einde aan. Nu is mengen opnieuw populair, op wijk- en ook op huisniveau. Op de dure kantorenlocatie Zuidas bijvoorbeeld komen meer woningen: 8000 i.p.v. de 800 op dit moment.

lelijk-the-rock

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In een van die kantoren op de Zuidas, The Rock uit 2009 van Erick van Egeraat, was onlangs een bezichtiging. The Rock heeft een heel andere stijl dan de twee gebouwen van Meyer. Gemeen lijken ze wel te hebben dat functionaliteit alleen niet voorop staat maar zeker ook een bepalende, eerste indruk, een sterk beeld, iconische waarde. The Rock is als een rots waar het water in witte strepen van afdruipt.

20151219_140947

Het is van binnen luxueus en indrukwekkend. Marmer is veelvuldig gebruikt zoals in de entree en de hal. De marmerplaten zijn zo gesneden en gemonteerd dat ze symmetrische patronen vormen.

Voor de metaal-detaillering in het interieur is messing gebruikt, zoals voor de kleerhangers in de garderobe en voor de afwerking van de banken in het auditorium.

Een advocaat van De Brauw advocaten, een van de huurders van het pand, begeleidde de groep. De 90 meter hoge kolos wordt bij elkaar gehouden door twee pijlers waarin de liften zijn ondergebracht. Loopbruggen, op meerdere hoogten, verbinden de pijlers. De gehele constructie beweegt mee met harde wind. Er zijn nog twee snelle, liften van glas, zonder verdere behuizing.(foto rechts).

20151219_145152
Een van de verdiepingen is ingericht als bibliotheek/leeszaal.

Behalve De Brauw advocaten zijn o.a. huurders van het pand Blackstone, Westbroek en de omstreden telecomaanbieder Vimpelcom met kantoorruimte op de derde, vierde en vijfde verdieping. Ook in The Rock staat leegstaande kantoorruimte te huur.

 

 

 

 

 

 

Zalig Amsterdam Noord . Deel 3.

Vorige week was het precies 100 jaar geleden dat de Watersnoodramp van 1916 het Zuiderzeegebied trof. De ‘Waterlandse vloed’ doodde in Noord Holland 19 mensen, duizenden schapen en 600 koeien. De ramp was aanleiding tot de bouw van de Afsluitdijk en de aanleg van IJsselmeerpolders. Een belangrijke gebeurtenis dus die op vele manieren wordt herdacht.

Koeien-in-de-kerk1916
Waterland, 1916. Koeien worden ondergebracht in hoger gelegen kerken.

De architectuur fietstocht door Amsterdam Noord gaat van het stadslandbouwproject Noordoogst (zie deel 2) naar tuindorp Oostzaan: in 1919 bij het begin van de bouw nog van de gemeente Oostzaan, vandaar de naam Tuindorp Oostzaan, in 1921 ingelijfd door Amsterdam. Evenals de Waterlandse dorpen Nieuwendam, Durgerdam, Ransdorp, Holysloot, Schellingwoude en Buiksloot. De Waterlandse bevolking wilde deze aansluiting. Tijdens de Eerste Wereldoorlog lag de handel stil en was er veel armoede, legt Aafke Steenhuis uit bij de presentatie van haar boek De magie van het IJ in de stadsboekwinkel in het Stadsarchief.

20160117_152209 (2)
Aafke Steenhuis bij de presentatie van haar boek De magie van het IJ in het Stadsarchief op 17-1-2016.

In het naoorlogse westelijke deel van tuindorp Oostzaan staan eengezinswoningen in haak-vormen. In deze ordening kwamen samenhorigheidsgevoel en licht, lucht en ruimte tot hun recht. Voor iedereen een tuintje voor en een grote gezamenlijke tuin achter. De afmetingen van de huisjes zijn wat benepen, de groene ruimte er omheen is zeer ruim.

Architectuur speelt een meer voorname rol in het vooroorlogse deel van tuindorp Oostzaan. Langs de oude Waterlandse zeedijk ga ik naar het Zonneplein met zijn bijzondere arcaden en een waar arbeiderspaleis, Het Zonnehuis. De jaren zeventig inrichting van de etalages verraden een sluimerende middenstand. De echte noorderlingen zitten hier nog! Maar ook hipsters: ‘2 meter sessies presenteert Michael Prins en Douwe Bob + friends’ staat op het spandoek op de voorgevel van het Zonnehuis (van Stadsherstel).  De jamsessies van een dorpbewoonster en muzikale vriendin in het Zonnehuis zijn niet meer.

20151112_170030
Mobiel jongerenwerk in Molenwijk.

Aan de andere kant van de dijk ligt de succesvolle Bijlmer small van Amsterdam Noord, Molenwijk: zo genoemd naar de molenwieken-vorm van de flats met parkeergarages. Een noviteit toen. Bij de viskraam en de oliebollenkraam heerst een ons-kent-ons sfeertje. ‘Zit het erop Gerrit’ informeert de visboer bij een klant. ‘Nee nog drie ritjes’.

 

Spoorondernemers op een goudklompje. Deel 2.

Het voormalige rangeerterrein van het Haarlemmermeerstation tussen de Havenstraat en de Karperweg, het Havenstraatgebied genoemd, wordt een woon-werkgebied. Het gebied  met oorspronkelijk perrons, sporen en kolenloodsen is na 1970 volgebouwd met nog meer loodsen. Deze rafelrand is al verbonden met de groene fietsroute Schinkel-eilanden, Nieuwe Meer, Amsterdamse Bos. Het gemeentelijke bouwplan beslaat vier nieuwe bouwblokken met twee hoogbouwaccenten van 35 meter en 41 meter hoogte. Maar wat moet er gebeuren met het spoor en de collectie historische trams van het Elektrisch Trammuseum Amsterdam, de belangrijkste gebruiker?

mail (1) (1280x985)
In het voormalige goederendepot van het Haarlemmermeerstation tijdens de wandeling Havenstraatgebied van Architectuur Tours Amsterdam.

De Haarlemmermeerlijnen werden (met veel Russisch kapitaal) opgericht door de Hollandse Elektrische Spoorweg Maatschappij (1898). De spoorlijnen hebben oa gediend voor de kolenvoorziening in Amsterdam. De Limburgse kolen kwamen via het nationale spoorwegennet en een overslag op de Haarlemmermeerlijnen naar het Haarlemmermeerstation. Met de overgang naar aardgas stopte in 1970 het kolenvervoer en het andere goederenvervoer op de Haarlemmermeerlijnen. Het passagiersvervoer was al in 1950 opgehouden.

De loodsen worden gebruikt door de Elektrische Museumtramlijn Amsterdam (EMA), autoreparateurs, tweede hands kleding- en meubelenhandelaren, een historische pianobouwer en ook de hippe bierbrouwerij Butchers Tears. Ondergetekende gaf er met zijn band onlangs nog een concert.

 

 

20151023_163255 (800x450)
Rondleiding door de loods met historische tramwagens van de Elektrische Museumtram Amsterdam door Architectuur Tours Amsterdam.

Om te kunnen beginnen met de uitvoering van het plan moet de gemeente een alternatief vinden voor de EMA – loodsen. Bij de verbreding en ondertunneling van de A9 had het ministerie van Rijkswaterstaat ook last van het EMA – spoor over de A9. Het spoor moest weg. EMA – bestuurslid Peereboom: ‘We zijn niet tegen verbreding van de A9  maar willen normaal gecompenseerd worden en onze dienst kunnen voortzetten, zoals wettelijk bepaald.’ EMA won de zaak met een verweerschrift en zienswijze van het eigen ministerie.

Ook voor het Havenstraatgebied geldt dat zolang er spoor op het voormalige rangeerterrein ligt en de EMA aan alle eisen van de Spoorwegwet voldoet, de gemeente niet veel kan zonder medewerking van de EMA: de Spoorwegwet staat boven de Gemeentewet.

20151121_154314 (1) (800x450)
De 160 mensen, veelal vrijwilligers, die werken bij de Elektrische Museumtramlijn, doen dienst als conducteur, reparateur, restaurateur, railonderhoudsmedewerker en bestuurder.

 

 

 

 

ING België komt thuis op het IJ

Op donderdag 3 december 2015 stappen 25 bankiers van ING Private Banking België bij mij aan boord. Ze zijn twee dagen in de hoofdstad om ING Nederland en Amsterdam beter te leren kennen. Event marketingbureau Dechesne en Boertje heeft een programma samengesteld. Ik sta met een bordje de Belgen op te wachten bij restaurant Fifteen van Jamie Oliver. Naast mij staan Rob van Hulst met een wallen tour en een rondleider van het Rijksmuseum.

Vanaf de steiger bij het Muziekgebouw aan het IJ vertrekt de Architectuur Speeddate op het IJ. Als de 800 sociale woningen op het IJ-plein aan de beurt zijn, klinken instemmende geluiden bij mijn conclusie dat zo’n sociaal project in deze tijd ondenkbaar is. In het Oosterdok wordt gevraagd naar de vierkante meter prijs van de appartementencomplexen. En bij het Victoria Hotel gaat het verfilmde verhaal van Publieke Werken erin als zoete koek: de strijd van de vioolbouwer Vedder en zijn buurman tegen de ontwikkelaar Henkenhaf.

Bij het voorbijgaan van Eye applaudisseren mijn passagiers op mijn uitnodiging voor zichzelf. Ymere en ING betaalden de bouwkosten van 38 miljoen euro nog voor de crisis in 2008 uitbrak.  Eye is het icoon van Amsterdam geworden, ING heeft vooruitgedacht.

De Belgen blijken danig onder de indruk van de metamorfose en aantrekkelijkheid van de IJ-oevers. Een deelnemer wijst mij nog op de gelijkenis met Brugge. Brugge ligt net als Amsterdam een stukje landinwaarts en had net als Amsterdam te kampen met verzanding en onbereikbaarheid. Bij Brugge is aan de kust de nieuwe haven Zeebrugge aangelegd, in Amsterdam is na de opening van het Noordzeekanaal de haven gaandeweg naar het westen verschoven.

Spoorondernemers op een goudklompje. Deel 1.

spooremplacement-1937-450px
De achterzijde van het Haarlemmermeerstation met de hier nog aanwezige perrons.

Voor veel Amsterdammers is het voormalige Haarlemmermeerstation een bekend en mooi gebouw. Het uit 1915 stammende kopstation staat in het Havenstraatgebied, tussen de Amstelveenseweg (bij de rotonde) en de Schinkel. In het gebied staan verder een voormalige strafgevangenis uit 1891, een GVB tramremise uit 1912-1930 en aan de zuidzijde een woningbouwblok en een bedrijventerrein: een heuse rafelrand en nog wel onder de rook van de Zuidas. Dat kan niet lang meer duren, zou je zeggen.

IMGP8516 (Large)
Het voormalige Haarlemmermeerstation, rechts de voormalige strafgevangenis, met glazen koepel, een kersvers gemeentelijk monument.

Achter het sprookjesachtige gebouw gaat een wereld schuil van een in 1970 teloor gegaan lokaal spoorwegennet. Het Elektrisch Trammuseum Amsterdam (EMA) vond er daarna zijn thuis. Voor dit dure stukje grond met uitzicht op de groene scheg Nieuwe Meer heeft de gemeente sinds 2012 een kant en klaar (woning)bouwplan.

voorbeelduitwerking-aangepa
Het gemeentelijke (woning)bouwplan Havenstraatgebied uit 2012.

Maar een van de gepassioneerde EMA-spoorondernemers, de heer J. Peereboom, heeft andere belangen en wordt daarbij gesterkt door de Spoorwegwet.

20151023_164142
Dhr. J. Peereboom, bestuurslid van de EMA, met boek in de arm aan het woord en omringd door deelnemers van de ‘wandeling Havenstraatgebied’ van Architectuur Tours Amsterdam.

Klik door naar Spoorondernemers op een goudklompje. Deel 2.

 

Zalig Amsterdam Noord. Deel 1

Afgelopen week werden in Amsterdam Noord 60 branden gesticht, las ik in de NRC. Toch heeft dit stadsdeel een aangenaam woonklimaat. Dit komt door de onverwachte afwisseling tussen nieuwe wijken, herontwikkeld industrieel erfgoed, oude dijkdorpen en authentieke tuindorpen, het hoge gehalte gewone Amsterdammers, het groen en de van oorsprong lagere bouw. Dat bleek weer duidelijk tijdens een recentelijke verkenning per fiets.

20151112_151143 (800x450)
De Vlierweg met het Huis Vol Ruimte en de vier houtlofts.

In de Buiksloterham ten noorden van het Johan van Hasseltkanaal is niet alleen broedplaats De Ceuvel een fenomeen: pionierende zelfbouwers aan de Bosrankstraat en Vlierweg laten aansprekende resultaten zien. De diversiteit en expressie is een aangename verassing. Duurzaamheidseisen waaraan moet worden voldaan lijken dit project alleen maar sympathieker te maken. Door de afwezigheid van de gebruikelijke voorschriften ligt het gevaar van een bonte lappendeken en kitsch op de loer. Dat neem je dan op de koop toe.

20151112_151448 (1) (450x800)
Huis Vol Ruimte. Het aanbrengen van een golfplaten afscheiding.

Zo is Huis vol Ruimte gemaakt met oa bamboe en golfplaat en heeft het een kas op de bovenste verdieping. Daarnaast staat een complex van vier volledig houten stadshuizen, zogenaamde houtlofts, om te wonen en te werken. Het enige gebruikte beton ligt in een laag over de vloerverwarmingsbuizen heen. Zonnepanelen op het dak, een zonneboiler en aan de voorzijde 60 meter lange pijpen in de grond, zogenaamde waterpompen, zijn onderdelen van de duurzame energievoorziening hier.

20151112_152400 (450x800)
Het idee van een vide en van splitlevel bouwen is hier op nieuw wijze toegepast.

De open constructie aan de voorzijde, van boven met glas afgedekt en gedeeltelijk opgevuld met glazen windschermen, balkonvloeren en -hekjes, zorgt voor bruikbare ruimtelijkheid. Hiermee heeft de architect Evert Jan de Vries (Huiz &) het niet al te hoge toegestane maximum aantal vierkante woonmeters handig omzeild. Het idee van een vide en van splitlevel bouwen is hier op een nieuwe wijze toegepast.

Zalig Amsterdam Noord. Deel 2

Ik vervolg mijn fietsroute Amsterdam Noord op deze november namiddag naar het NDSM terrein. De voormalige scheepswerf, een rijksmonument, wordt vanwege zijn nieuwe status gerestaureerd. De ruimten onder de scheepshellingen bijvoorbeeld worden volledig vernieuwd, maar zijn nog niet af. Door de oude verzakte entreedeur achter onkruid in de kop van de helling ben ik vaak naar binnen gegaan. De repetitieruimte van mijn band is hier. Nu zie ik nieuwe openingen met rode kozijnen in het beton.

20151112_154058
Links:   nieuwe rode ramen en klapdeuren  in de zijkant van de scheepshelling.

Door de afwisseling van water, industriële gebouwen en infrastructuur en aankleding door de huidige gebruikers is het terrein nog steeds fotogeniek. Maar ook verdichting vind nu, na het einde van de crisis, weer plaats: achter het hoofdkantoor van de Hema ligt het begin van Nieuwdok, een stevig bouwvolume voor ROC TOP en 380 studenten appartementen.

20151112_154354 (800x450)
De lasloods, de ‘kathedraal van NDSM’.

Ik blijf het IJ volgen en ontdek een nieuwe route op het Cornelis Douwesterrein. Zware industrie en woningen zijn hier niet toegestaan. Wel architectuur die voldoet aan het beeldskwaliteitsplan, zoals gebouwd zijn met stoere materialen die herinneren aan voormalige loodsen aan het IJ. Dat levert geregeld een verrassend gebouw op. Terwijl ik hier vroeger nog hard doorheen fietste op weg naar mijn werk.

20151112_160518
Bedrijfsgebouw uit 2006 van Fiction Factory.

Rechts afslaand bij het Coentunneltracé en de geluidswand van de ringweg A10 kom ik bij het bijna verlaten sportcomplex Melkweg. Ik bespeur wat alternatieve initiatieven. Ze vallen onder het stadslandbouwproject NoordOogst, laat ik mij vertellen door de uitbater van het biologische pannenkoekenrestaurant Stroop in een verbouwde voetbalkantine. Beginnende ondernemers, buurtbewoners en vrijwilligers doen op dit groene landje iets met voedsel en duurzaamheid. Het spek op de pannenkoeken komt van Buitengewone Varkens. De beesten struinen buiten vrij laat rond. Onder het restaurant,  dat uitkijkt op een grote moestuin met vele kleine gebruikers, zit Brouwerij De Vriendschap.

20151112_161508 (800x450)
Scharrelvarkens  in stadslandbouwproject Noordoogst.

 

 

Stadionplein en Citroengarage in transformatie

De opening van de Open Monumentendagen 2015 Amsterdam op 18 september vond plaats in de Citroengarage bij het Stadionplein. Zowel het plein als het rijks monumentale garagegebouw van architect Jan Wils zijn onderdeel van een project van ontwikkelaar Peak. Het pop up restaurant van Hotel de Goudfazant en de Kunsthal die nu nog in de garage zitten zullen daarom in december 2015 het pand verlaten.

Ondergetekende was aanwezig bij de feestelijke opening van de ‘Kunst en Ambacht’ – editie van de Open Monumentendagen 2015 als gids voor het Waaggebouw op de Nieuwmarkt. Ik voel me helemaal thuis bij de Waag en de 15e eeuwse stadsmuur die het startpunt zijn van mijn wandeling door de Nieuwmarktbuurt.

citroen1
Betonskelet, glazen vliesgevel en hellingbaan van de Citroengarage.

Tijdens de rondleiding door de Citroengarage voorafgaand aan de opening bleek wat een gaaf voorbeeld van modernistisch bouwen dit gebouw uit 1962 is: het dragende betonskelet, omhuld door een glazen vlies, de hellingbaan en de autolift naar de dak parking, een sfeer van licht, ruimte en dynamiek.

citroen2
Het pop up restaurant van Hotel de Goudfazant in de Citroengarage in voorbereiding op de officiële opening van de Open Monumentendagen 2015  Kunst en Ambacht.

Ten zuiden van zijn garage uit 1962 ligt een ouder gebouw van Wils uit 1929 dat dienst deed als garage en kantoor. Samen flankeren deze twee gebouwen de entree van zijn Olympisch Stadion uit 1928 die ligt in de as van de Van Tuyll van Serooskerkenweg. Het tussenliggende Stadionplein, dat altijd een grote lege vlakte is geweest, wordt bebouwd, waarbij de genoemde as vernauwd maar wel intact blijft.

20150911_161204 (2)
Het zuidelijker gelegen garage- en kantoorgebouw van Wils uit 1929.
20150911_161422 (2)
Het uitzicht vanaf de dak parking op de bouwput op het Stadionplein en op de as Van Tuyll van Serooskerkenweg.

De herbestemming van de garage tot hedendaags voorzieningen-/bedrijfsgebouw is een zoektocht naar de juiste luchtcirculatie en klimaatbeheersing. De grote open ruimte zal in kleinere worden onderverdeeld en hoe ga je om met het omhulsel van enkel glas?

Ontwikkelaar Peak herontwikkelt meer monumenten, waaronder de Van Gendthallen. Bureau Monumenten Amsterdam is vaak partner in zulke processen om de monumentale waarden te beschermen. Kantoorgebouw Rivierstaete is een project van Peak waarvan de herontwikkeling een ingrijpend ander gevelbeeld oplevert. Het is dan ook geen monument, hoewel sommigen vinden dat het dat wel had moeten zijn.

KNALLENDE BEDRIJFSOPENING ARCHITECTUURTOURS AMSTERDAM. De eerste Speeddate op het IJ, architectuurvaart, op 20-12-2014

Architectuur Tours Amsterdam  http://architectuurtoursamsterdam.nl/ begaat de ongebaande paden en wateren. Het IJ met zijn rijke historie en stormachtige oeverontwikkelingen van de laatste decennia hoort daarbij. Op 20 december 2014 vertrekt de eerste architectuurvaart door deze levensader van Amsterdam, onder de bezielende leiding van ondergetekende, architectuurhistoricus  Alex Hendriksen. Ook in de winter is er grote belangstelling voor zo’n excursie. De ambachtelijke boot is ’s winters overdekt en verwarmd, maar ’s zomers open. Bovendien is er catering aan boord. Bij feestelijke gelegenheden, zoals vandaag, kan bijzondere live muziek ingehuurd worden. De tour dankt zijn naam aan de vele bouwstijlen en bouwperioden die onderweg zijn te zien en voor ieder wat wils bieden.

Westerdokskade
De boot ligt klaar aan de Westerdokskade voor het vertrek van de eerste architectuurvaart van Architectuur Tours Amsterdam . Op  de achtergrond de draaispoorbrug en kopbebouwing van het Westerdok. Foto: Els Bogaerts

Terwijl de laatste passagiers aankomen op het vertrekpunt Westerdokskade t/o de spoordraaibrug, drinken de mensen die al aan boord zijn koffie in een losse sfeer. We vertrekken. Het oude tussen het nieuwe, een terugkerend thema, dient zich meteen aan: de spoordraaibrug tussen Westerdokskade en Westerdok is nu een hip restaurant, het  was de verbinding tussen station en het spoorwegemplacement op het Westerdok. Nog vroeger lag er alleen de westerdokdam bedoeld tegen het dichtslibben van de haven erachter. De stad is verdicht. Hier in een zeer hoge dichtheid met soms dwars op elkaar gestapelde appartementenblokken.

Deze eerste tocht heeft een zeker improvisatiegehalte. Op het laatste moment bleek een nog aantrekkelijker variatie in de route mogelijk. Deze wijziging, varen om de voorzijde van het Centraal Station (CS) heen, in het Open Havenfront, is de moeite waard. Het geeft veel passagiers een nieuwe visie op Amsterdam, blijkt achteraf. Door de nog open verbinding met de Zuiderzee sloeg het zeewater hier tegen de Prins Hendrikkade! Het CS, gebouwd tussen 1882 en 1889 door P. Cuypers, nu ingrijpend aangepast en gerenoveerd, bracht daar verandering in.

_DSF0828 kopie (800x430)
Architectuur Tours Amsterdam met architectuurhistoricus Alex Hendriksen in het Oosterdok . Foto: Marcel Hoes

Op de kade prijkt de grote gevel van het Victoriahotel, gebouwd om twee piepkleine, oude geveltjes heen: een bekend beeld voor de lezers van de roman Publieke Werken van de auteur Thomas Roosenboom. De economische dynamiek rond 1900 veroorzaakte schaalvergroting en verandering in de architectuur. Vanaf de boot zien we drie geroemde gebouwen van drie toparchitecten uit die tijd: het CS, de Beurs van Berlage (1903) en het Scheepvaarthuis van Van der Mey (1912).

DSCN0630
Hoek Prins Hendrikkade-Damrak vanaf het Open Havenfront. De gevel van het Victoria Hotel langs de Prins Hendrikkade omsluit twee kleine geveltjes: het decor van de historische roman Publieke Werken van Thomas Roosenboom.

We zijn terug op het IJ. In een pijp onder het water loopt over enkele jaren de Noord-Zuid-metrolijn. Sinds de negentiende eeuw zijn IJ-brugontwerpen ingediend. Sommigen willen nu ook een centrale voetgangers- en fietsbrugverbinding. Maar wat te doen met de hoge cruiseschepen die aanleggen bij de Passenger Terminal naast het Muziekgebouw en niet onder zo’n brug door komen?

IMG_2885_kl
Het Muziekgebouw aan het IJ op de kop van de Piet Heinkade en het Movenpick Hotel daarachter vormen samen  ‘een locomotief’ met de pakhuizen daarachter als ‘wagons’. Foto: Els Bogaerts
IMG_7099 (2)
Het cruiseschip Marco Polo bij de Passenger Terminal Amsterdam. De locatie van de terminal en de grootte van de schepen maakt een brugverbinding lastig.

De passagiers- en goederenhavens in het oostelijk havengebied hebben slechts een eeuw gefunctioneerd. De nu totaal onherkenbare vervreemdende sfeer van toen de pakhuizen in de laatste periode verlaten waren, heb ik nog meegemaakt als muziekbeoefenaar en als feestganger. In verschillende panden werden feesten gegeven of waren repetitieruimten, o.a. in het  landverhuizershotel Lloyd uit 1918. Dit is een van de historische gebouwen die bewaard is gebleven en na een interne verbouwing door het bureau MVRDV opnieuw een hotel is geworden.

IMG_2892_kl
De voormalige Oostelijke Handelskade, nu de Piet Heinkade, waar een deel van de oude pakhuizen bleef staan. Daarvan zijn hier aan de linkerkant te zien Pakhuis Amerika en pakhuis De Zwijger. In een rij daarnaast staan strakke, rechthoekige nieuwbouwvolumen van gelijke hoogte. Foto: Els Bogaerts

We passeren de Jan Schaefferbrug tussen pakhuis De Zwijger en de nu nog lege kop van het Java-eiland. Het oostelijk havengebied geldt als hèt  voorbeeld van geslaagde (post)moderne Nederlandse architectuur en stedenbouw met werk van o.a. Sjoerd Soeters en Jo Coenen. Het is interessant om te weten hoe de succesvolle transformatie tot de huidige woon- werkwijken plaats vond. Hoe moeten we de zichtbare architectonische verschillen tussen de wijken begrijpen? Wie wonen hier en hoe?

IMG_2895_kl
In de IJ-haven met op de achtergrond de bebouwing van het Java-eiland volgens het stedenbouwkundig plan van Sjoerd Soeters. Foto: Els Bogaerts

Bij de Oranjesluizen, het keerpunt,  laten de stevige wind en het onstuimige water de boot flink schommelen. Het IJ-water slaat tegen de ruiten. We zijn even echt in contact met de elementen. Langs de noordelijke IJ-oever zien we groen, overgebleven scheepsindustrie, AKZO-gebouwen en door creatieven hergebruikte industriële gebouwen. De wijk IJ-plein daarna is illustratief voor de geschiedenis van Amsterdam Noord. De toenmalige wethouder van woningzaken en stadsvernieuwing Jan Schaeffer gaf Rem Koolhaas in 1982 de opdracht hiertoe. Het resultaat, 1300 sociale woningen allen met uitzicht op het IJ, is de grootste en een heel bijzondere stadsvernieuwing van Amsterdam. Echt een uitdrukking van zijn tijd. Heel anders dan de recente woningbouw in het topsegment in Overhoeks, het enorme voormalige Shell terrein. Of in de Buiksloterham daarnaast, waar op zelfbouwkavels liefhebbers hun eigen huis kunnen bouwen. Wat kunnen we nog meer verwachten aan de IJ-oevers?

securedownload (2)
Het feestelijke moment waarop we een toast uitbrengen op de bedrijfsopening van Architectuur Tours Amsterdam. Foto: Erik Swierstra

Voldaan terugkijkend op de tour, op het genietende publiek en op alle andere voorbereidingen die nodig waren hef ik met de passagiers het glas. Daarna neemt ondergetekende plaats achter zijn drumstel. Het instrumentale trio Hyperblaster Surfcowboys speelt zijn eerste noten terwijl we golvend over het IJ, tegen de wat grijze hemel, wat maakt het uit, de Silodam passeren. Zo vloeiend als water, vloeit de muziek bij de passagiers naar binnen samen met de beelden van binnen en buiten.

IMG_2964_kl
De deelnemers luisteren naar de muzikale bijdrage de Hyperblaster Surfcowboys. Foto: Els Bogaerts
IMG_7148
Ondergetekende speelt met Hyperblaster Surfcowboys.

Opeens liggen we met een luide klap stil. We zijn van het IJ, ergens dichtbij de aankomstplaats, constateer ik vanachter mijn drumstel. De schipper doet het luik open en verontschuldigd zich. ‘Sorry mensen, sorry, sorry, mijn achteruit deed het niet meer.’ In de brug naast de aanlegsteiger heeft de voorpunt van de boot zich vastgebeten. Architectuur Tours Amsterdam wil altijd vooruit. Bij navraag bij de rederij blijkt dat dit soort technische mankementen zeer zelden voorkomt. Dus de statistische kans dat dit mijn bedrijf nog een keer treft is wel heel erg klein en verwaarloosbaar. Vaar dus met mij mee! Een paar weken later loop ik langs deze brug en wat zie ik daar? De afdruk van deze eerste zeer geslaagde Speeddate op het IJ.

DSCN0608[1] (2)
Het gat in de brug bij de Westerdokskade.
De volgende Speeddate op het IJ staat gepland op 6 april, Tweede Paasdag.

Kijk voor het volledige programma van Architectuur Tours Amsterdam op: http://architectuurtoursamsterdam.nl/

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑