Het Amsterdamse Debat Hoogbouw, 2.

De stand van zaken na het Debat Hoogbouw II op 28 maart en voor het debat III op 12 september 

 

De discussie gaat vooralsnog vooral over twee plaatjes: die met de hoge torens van de gemeente en die met de lagere blokken van Soeters. Daaronder liggen belangrijke stedenbouwkundige vragen: hoe is het gebied gekoppeld aan de infrastructuur en hoe aan het openbaar vervoer? Voor welke voorzieningen is in de Sluisbuurt draagkracht en wat is een passende woningtypologie voor een moderne stadswijk?

Eerst de cultuurhistorie. De gemeentelijke diensten Economie en Ruimte (voorheen Dienst Ruimtelijke Ordening) en Monumenten en Archeologie hebben negatief geadviseerd over het gemeentelijke plan van de dienst Grond en Ontwikkeling. Een zogenaamde Hoogbouw Effect Rapportage (HER) laat zien dat zichtlijnen vanuit het UNESCO gebied worden geblokkeerd. Kunsthistorica Petra Brouwer liet weten het effect van de torens op Waterland te vrezen. Publicist Bas Kok waarschuwde voor ‘de verzwelging van de Oranjesluizen, Schellingwoude en Durgerdam.’ ‘Een eeuwenoude waarneming van tijd en ruimte in het Amsterdamse en Waterlandse landschap gaat kapot’, sprak iemand vanaf de tribune.

Dit proces is echter al veel langer aan de gang.

 

Brouwer stelde dat door de bouw van de Rembrandttoren in de Amstelscheg een precedent is geschapen voor het bebouwen van de groene scheggen van het plan van Van Eesteren uit 1934. Dit nog actuele vingermodel met groene scheggen tussen lobben  bebouwing staat door de huidige bouwdrift onder druk. Vanuit het centrum bereikt men op de fiets in twintig minuten een groene scheg. De landelijkheid op de kop van de Amstelscheg is echter inmiddels aangetast door de Rembrandttoren en omgeving en door de huidige bouw van het Amstelkwartier.

De Rembrandttoren staat in een zichtlijn van de grachtengordel naar de Amstelscheg. De grachtengordel had toen nog geen UNESCO-status, daarom kon de toren gebouwd worden. De Sluisbuurt ligt op de kop van de Diemerscheg en volgens  de HER ook in een zichtlijn van de grachtengordel naar de Diemerscheg. Het is daarom de vraag of de UNESCO akkoord gaat met het gemeentelijke plan.

Hoogbouw en ‘architectengeilheid’

De Arcam-debatavond Hoogbouw, the sky, the limit? op 19 januari 2017, ging over de hoogbouwplannen op het Zeeburgereiland. Deel II van de debatavond volgt op 28 maart.

Sprekers, panelleden en zaal zijn het eens dat hoge dichtheid en diversiteit voorwaarden zijn voor een stedelijk milieu. De dichtheid is in Amsterdam altijd laag geweest door het vele aanwezige water. Hoge dichtheid kun je bereiken op verschillende manieren.

De gemeentelijke ontwerpster zegt dat ze is uitgegaan van diversiteit en van de openbare ruimte. De bebouwing heeft verschillende hoogten en bevat sociale en studentenwoningen. ‘De ontwerpers het gebaar maken: hier aan het IJ gebeurd het’. Het plan verlicht de druk op de binnenstad en vergroot het de ‘agglomoratieve kracht’ van Amsterdam.

Tweedeling

20170119_205826
Sjoerd Soeters illustreert zijn term architectengeilheid met een naakte dame,  achter het raam hoog in een wolkenkrabber, die zichzelf bekijkt.

Architect Sjoerd Soeters zegt dat voordeuren op het maaiveld een voorwaarde zijn voor levendigheid. En die ontbreken bij hoogbouw. Waarom willen wij 140 meter hoog? Hebben wij een gebrek aan identiteit? Hij noemt de literatuur over vereenzaming in hoogbouw en waarschuwt voor segregatie: rijken in zonnige torens boven het plebs in de schaduw. Hij toont een ongeuitvoerd hoogbouwproject van Le Corbusier, noemt de fascistische sympathieën van deze beroemste architect aller tijden.  De houding ‘kijk mij eens hoog verheven zijn boven de anderen’ noemt hij ‘architectengeilheid’ en hij illustreert dat met een treffend plaatje. Soeters heeft een alternatief plan gemaakt van 7 a 8 bouwlagen.

Architect Rudy Uitenhaak rekent de zaal voor dat het stedenbouwkundig rendement van hoge bouwvolumen laag is. Liftschachten, trappenhuizen zorgen voor hoge bouwkosten want er zijn maar weinig woningen per verdieping waarmee je die kosten kunt terug verdienen. Door de dure woningen die dit oplevert, zullen de middenwoningen ontbreken. Met volumen van ongeveer 7,5 bouwlaag heb je dit probleem niet terwijl je dezelfde dichtheid bereikt. Rationeel goed onderbouwde plannen zijn nodig gezien de zeer hoge woningprijzen in Amsterdam en de tekorten in bepaalde segmenten, aldus Uytenhaak.

Mensen vinden het mooi

Volgens architect Jeroen Van Schooten ligt de oorzaak van het financiële probleem bij de hoge  grondprijs binnen de ring. Omdat mensen het mooi vinden, het uitzicht prachtig is, moet ook hoog gebouwd worden. De enige voorwaarde is dat de windhinder serieus onderzocht wordt, aldus Van Schooten. De gemeente is eigenaar van deze grond en kan daardoor de woonprijs bepalen. In de Watergraafsmeer gebeurt het al:  studenten wonen voor 410 euro per maand in een toren van 70 meter.

In het volgende blog over dit onderwerp de aspecten: cultuurhistorie, infrastructuur en voorzieningen, en deel II van het debat.

De IJ-oeverontwikkelingenkunt u zelf bekijken vanaf het water met een architectuurvaart op het IJ.

Ruimtelijke kwaliteit volgens Pi de Bruijn

pidebruijn-2
Pi de Bruijn toont een tevreden bewoner voor zijn zelfbouwhuis in Roombeek, Enschede.

In zijn lezing op 22 september in de Academie van Bouwkunst behandelde Pi De Bruijn drie grote projecten waarbij hij nauw betrokken was /is: de Bijlmer, de wederopbouw van Roombeek in Enschede en de Zuidas. Meest boeiende was om te horen en te zien hoe deze architect en stedenbouwkundige een totale ommezwaai maakte: van werken vanuit een collectief-utopisch model – top-down gepland- naar een op  individuele wensen en op de markt gerichte werkwijze.

In de Bijlmer was iedereen gelijk. Er was geen woningkeuze, iedere woning was hetzelfde. Zijn idee om een kopse kant met ramen te maken werd afgekeurd want week af van de regel. Gebouwen stonden op pootjes want de grond was van iedereen. ‘I believed in making a paradise’ aldus De Bruijn.  Vele mensen wilden de Bijlmer niet. Toch bleef na de dood van het modernisme in 1975 de planning en programmering door ministeries gewoon doorgaan.

Van het wederopgebouwde Roombeek zou volgens de gemeente een helende werking moeten uitgaan. Verder kon De Bruijn ‘vrij’ van overheidsbemoeienis te werk gaan. In weerwil van sommige ambtenaren liet hij alles wat na de vuurwerkramp nog maar een beetje overeind stond restaureren.

Hij sprak met vele bewoners. De helft daarvan bouwt zijn huis zelf. Met supervisie in gradaties, soms niets, soms een beetje, afhankelijk van de plek. In de Museumlaan wees De Bruijn architecten van naam zelf aan. De arbeiderswijk Roombeek is nu een gemengde wijk met een cultuuras, een winkelas, scholen, ouderenvoorzieningen en parken.

Op de Zuidas verenigde De Bruijn twee aangrenzende Amsterdamse stadsdelen met elkaar: Plan Zuid van Berlage in het noorden met Buitenveldert van Van Eesteren in het zuiden. Deze twee fasen uit de stedenbouw vergelijkt De Bruijn zelfs met twee schilderijen uit de carrière van Mondriaan. Op de Zuidas is een raster zoals Buitenveldert opgevuld met gestapelde, onderling gevarieerde gesloten bouwblokken van Plan Zuid. Net als in Roombeek is bij die invulling veel vrijheid, hier van de big businesses.

Een wandeling Bijlmermeer Ganzenhoef boekt u bij Architectuur Tours Amsterdam

 

Metalen gevelbouwers komen thuis op het IJ

20160602_112651 (3)

Producenten en installateurs van zonwering aangesloten bij de brancheorganisatie VMRG-Zonwering heb ik op 26 mei aan boord voor de architectuurvaart ‘De laatste architectuur aan het IJ’. Zij blijken bij vele projecten aan het IJ betrokken te zijn! De A’dam toren, net een paar weken open, is van glas voorzien door een VMRG-bedrijf. In de top van de toren organiseerde de Bond van Nederlandse Architecten (BNA) kort geleden al de verkiezing van het Beste Gebouw van het Jaar 2016.  Het VMRG-keurmerk staat garant voor een aantal kwaliteitseisen voor metalen gevels. De brancheorganisatie was als sponsor dan ook aanwezig bij dit evenement.

Voorbeelden van metalen gevelmaterialen langs het IJ zijn de witte zeshoekige plaatjes van Eye of de aluminium afdekking van appartementenblokken van Roberto Meyer aan de Westerdoksdijk. Aluminium heeft een high tech uitstraling, is licht en makkelijk in het onderhoud.

Ik wist van de aluminium luiken van het Double Tree Hilton hotel aan de Oosterdokskade. En van het appartementenblok daarnaast met inpandige screens waar zonwering aan de buitenkant aanbrengen verboden is. Maar er is meer aan de hand met zonwering aan het IJ.

Varend voorbij de Korthals Altes graansilo hoor ik dat na jaren van bewoning de hitte in de verbouwde silo de bewoners te groot is geworden. De VMRG-zonweerders zijn er aan de slag gegaan. Verderop bij het jonge Blok O in de wijk in opbouw Houthouvens zijn VMRG-gecertificeerde bedrijven betrokken bij de 100% energieneutrale bouw met o.a. driedubbelglas en aluminium schuifpuien.

Grappig dat juist als we de spoorbrug ten westen van het CS onderdoor gaan een van de specialisten gebiologeerd kijkt naar het ouderwetse geklonken metaalvakwerk en opmerkt: ‘Dit vind ik nou mooi, dit zie je niet vaak meer’.

Zo blijkt de wereld weer veel kleiner dan ik veronderstelde. Van de enthousiaste deelnemers krijg ik het VMRG jaarboek 2016 met recente projecten. Daarin staat behalve de bekende Markthal in Rotterdam ook een gebouw aan het IJ: het Ruyterhuys naast de Kamer van Koophandel.

 

20160602_112547 (3)

 

 

 

 

 

Sloterplas: meer toeristen, meer bebouwing

De gemeente wil meer Amsterdammers en toeristen naar het recreatiegebied Sloterplas lokken om de druk op de binnenstad te verlagen. De Kop van de Sloterplas is volgens het gemeentelijke stuk ‘Koers 2025’ uit januari 2016 ook een mogelijke bouwlocatie. In het stuk worden zeventien gebieden in Amsterdam aangewezen voor de 50.000 nieuw te bouwen woningen in de periode tot 2025.

Belangenverenigingen als Vrienden van de Sloterplas pleitten al jarenlang voor aanwijzing van de Noord- en Oostoever tot beschermd stadsgezicht. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed wees de voormalige polder en een gebied daar omheen aan als wederopbouwgebied van nationaal belang. Door de grote vraag naar woningen de komende jaren worden bebouwingsplannen weer uit de kast gehaald. Mogelijk met de bouw van middenstandswoningen en een hotel op de Noordoever tot gevolg.

DSCN0235

De in de jaren vijftig opnieuw uitgegraven Sloterpolder is een imponerende waterplas omgeven door groen en het Sloterpark. Door Van Eesteren ontworpen als een blauw -groen hart, centraal tussen de Westelijke Tuinsteden, als een plek van bezinning met (nog steeds) slechts hoge markerende bebouwing aan de Noordoever en aan de Zuidoever. Er was even massaal strandtoerisme dat weer verdween met de opkomst van de auto en van Zandvoort als badplaats.

Architectuur Tours Amsterdam neemt u mee in een lange fietstocht, de  Wild West Challenge -fiets, langs dit nog ongerepte centrum van Nieuw West. De fietstocht begint in Oud West zodat we het verschil in stedenbouw zien uit de verschillende perioden. Langs aaneengesloten water en groen laat de mooie route het grensgebied van het Algemeen Uitbreidingsplan van Amsterdam van Van Eesteren zien. Daarbij komen we langs toonaangevende stedelijke vernieuwing in Osdorp, de landelijke ringvaart van de Haarlemmermeer en de Nieuwe Meer.

12072670_859651487481696_8325308513174367422_n

Bij de voormalige munitieopslagplaats, nu kunstenaarskolonie Nieuwe Meer nuttigen we een lunch. Voorts vervolgen we de route langs de Nieuwe Meer en de Kostverlorenvaart terug naar het startpunt Het Sieraad op de Postjesweg.

DSCN0296

12112477_859653714148140_2290817737607790590_n

 

 

 

 

 

 

IJdock: scherpe hoeken, schuine uitsneden en veel wit

20160224_112620
Uitzicht vanaf de twaalfde verdieping van het  Aitana Rome Mate Hotel. Rechts het Paleis van Justitie.

Is IJdock een aandachtstrekker of een mooi en interessant stukje nieuw Amsterdam? Met het bestuur van Woonlinie, een woningbouwvereniging uit Zaltbommel en de Bommelerwaard, heb ik een architectuurwandeling op IJdock. We bezoeken het Paleis van Justitie en de twaalfde verdieping van het Aitana Rome Mate hotel.

20160302_163714

Een rondleider van het Paleis van Justitie geeft een paar kijkjes achter de schermen. Het gebouw van 140 miljoen ( samen met het gebouw van het openbaar ministerie ernaast) heeft drie routings: een voor het publiek, een voor het personeel en een voor de gevangenen. Over zes verdiepingen liggen de 16 zittingszalen met ervoor aan de stadszijde de openbare ruimten. Deze met marmer en notenhout beklede lounges zijn verbonden door roltrappen. Een soort galerijflat.

We krijgen een zittingszaal te zien. De witte bankjes voor verdachten, advocaten, publiek, steken af tegen het donkere meubilair van de rechterlijke macht. Achter de arena’s bevinden zich de ruimten voor alleen het personeel zoals de raadkamers. Hier is alles spier en spierwit. Minimaler kan niet.

20160302_155819

Op de 6e verdieping, grenzend aan de bedrijfskantine, zien we de functie van het enorme gat aan de stadszijde van het gebouw: een terras omringd door beplante muren. In de zakjes van een een soort viltlaag is het groen gepot. Dit verticale groen is een compensatie voor het verlies van de tuin in de vorige behuizing van het Paleis van Justitie aan de Prinsengracht, verteld de rondleider.

IJdock valt vooral op door de scherpe hoeken, schuine lijnen en uitsneden. Uit de twee flatgebouwen die aan de basis van het ontwerp stonden zijn na overleg met 26 belangengroepen de wensen letterlijk uitgesneden. Behoud van zichtlijnen was het sleutelwoord. Behalve polderdesign is IJdock ook een bewust opgezocht irrationeel ontwerp. Met verwijzingen naar schepen, rotsen en scherpe hoeken zoals van historische Amsterdamse bouwkavels.

Wonen en werken aan de Zuidas

In het voormalige ING House op de Amsterdamse Zuidas is tot 13 maart is de tentoonstelling WHAT? Work Home Apart Together te zien. De expositie van Architectuur Centrum Amsterdam.gaat over hoe de twee functies wonen en werken zich historisch verhouden.

Voorafgaande aan de opening van de tentoonstelling gaf architect Roberto Meyer door ‘zijn’ gebouw, ook wel ‘de kruimeldief’ of ‘de voetbalschoen’ genoemd en tegenwoordig Infinity geheten, een rondleiding. Meyer is ook de ontwerper van het nieuwe hoofdkantoor van Calvin Klein aan de westrand van de Nieuwe Houthaven: een wit gebouw dat voorover hangt en een soort kleppet heeft.

20151217_161842
Model van het nieuwe hoofdkantoor van Calvin Klein.

De tentoonstelling laat zien dat functiemenging in de Middeleeuwen normaal was. De functiescheiding van het modernisme maakte daar drastisch een einde aan. Nu is mengen opnieuw populair, op wijk- en ook op huisniveau. Op de dure kantorenlocatie Zuidas bijvoorbeeld komen meer woningen: 8000 i.p.v. de 800 op dit moment.

lelijk-the-rock

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In een van die kantoren op de Zuidas, The Rock uit 2009 van Erick van Egeraat, was onlangs een bezichtiging. The Rock heeft een heel andere stijl dan de twee gebouwen van Meyer. Gemeen lijken ze wel te hebben dat functionaliteit alleen niet voorop staat maar zeker ook een bepalende, eerste indruk, een sterk beeld, iconische waarde. The Rock is als een rots waar het water in witte strepen van afdruipt.

20151219_140947

Het is van binnen luxueus en indrukwekkend. Marmer is veelvuldig gebruikt zoals in de entree en de hal. De marmerplaten zijn zo gesneden en gemonteerd dat ze symmetrische patronen vormen.

Voor de metaal-detaillering in het interieur is messing gebruikt, zoals voor de kleerhangers in de garderobe en voor de afwerking van de banken in het auditorium.

Een advocaat van De Brauw advocaten, een van de huurders van het pand, begeleidde de groep. De 90 meter hoge kolos wordt bij elkaar gehouden door twee pijlers waarin de liften zijn ondergebracht. Loopbruggen, op meerdere hoogten, verbinden de pijlers. De gehele constructie beweegt mee met harde wind. Er zijn nog twee snelle, liften van glas, zonder verdere behuizing.(foto rechts).

20151219_145152
Een van de verdiepingen is ingericht als bibliotheek/leeszaal.

Behalve De Brauw advocaten zijn o.a. huurders van het pand Blackstone, Westbroek en de omstreden telecomaanbieder Vimpelcom met kantoorruimte op de derde, vierde en vijfde verdieping. Ook in The Rock staat leegstaande kantoorruimte te huur.

 

 

 

 

 

 

Zalig Amsterdam Noord . Deel 3.

Vorige week was het precies 100 jaar geleden dat de Watersnoodramp van 1916 het Zuiderzeegebied trof. De ‘Waterlandse vloed’ doodde in Noord Holland 19 mensen, duizenden schapen en 600 koeien. De ramp was aanleiding tot de bouw van de Afsluitdijk en de aanleg van IJsselmeerpolders. Een belangrijke gebeurtenis dus die op vele manieren wordt herdacht.

Koeien-in-de-kerk1916
Waterland, 1916. Koeien worden ondergebracht in hoger gelegen kerken.

De architectuur fietstocht door Amsterdam Noord gaat van het stadslandbouwproject Noordoogst (zie deel 2) naar tuindorp Oostzaan: in 1919 bij het begin van de bouw nog van de gemeente Oostzaan, vandaar de naam Tuindorp Oostzaan, in 1921 ingelijfd door Amsterdam. Evenals de Waterlandse dorpen Nieuwendam, Durgerdam, Ransdorp, Holysloot, Schellingwoude en Buiksloot. De Waterlandse bevolking wilde deze aansluiting. Tijdens de Eerste Wereldoorlog lag de handel stil en was er veel armoede, legt Aafke Steenhuis uit bij de presentatie van haar boek De magie van het IJ in de stadsboekwinkel in het Stadsarchief.

20160117_152209 (2)
Aafke Steenhuis bij de presentatie van haar boek De magie van het IJ in het Stadsarchief op 17-1-2016.

In het naoorlogse westelijke deel van tuindorp Oostzaan staan eengezinswoningen in haak-vormen. In deze ordening kwamen samenhorigheidsgevoel en licht, lucht en ruimte tot hun recht. Voor iedereen een tuintje voor en een grote gezamenlijke tuin achter. De afmetingen van de huisjes zijn wat benepen, de groene ruimte er omheen is zeer ruim.

Architectuur speelt een meer voorname rol in het vooroorlogse deel van tuindorp Oostzaan. Langs de oude Waterlandse zeedijk ga ik naar het Zonneplein met zijn bijzondere arcaden en een waar arbeiderspaleis, Het Zonnehuis. De jaren zeventig inrichting van de etalages verraden een sluimerende middenstand. De echte noorderlingen zitten hier nog! Maar ook hipsters: ‘2 meter sessies presenteert Michael Prins en Douwe Bob + friends’ staat op het spandoek op de voorgevel van het Zonnehuis (van Stadsherstel).  De jamsessies van een dorpbewoonster en muzikale vriendin in het Zonnehuis zijn niet meer.

20151112_170030
Mobiel jongerenwerk in Molenwijk.

Aan de andere kant van de dijk ligt de succesvolle Bijlmer small van Amsterdam Noord, Molenwijk: zo genoemd naar de molenwieken-vorm van de flats met parkeergarages. Een noviteit toen. Bij de viskraam en de oliebollenkraam heerst een ons-kent-ons sfeertje. ‘Zit het erop Gerrit’ informeert de visboer bij een klant. ‘Nee nog drie ritjes’.

 

Spoorondernemers op een goudklompje. Deel 2.

Het voormalige rangeerterrein van het Haarlemmermeerstation tussen de Havenstraat en de Karperweg, het Havenstraatgebied genoemd, wordt een woon-werkgebied. Het gebied  met oorspronkelijk perrons, sporen en kolenloodsen is na 1970 volgebouwd met nog meer loodsen. Deze rafelrand is al verbonden met de groene fietsroute Schinkel-eilanden, Nieuwe Meer, Amsterdamse Bos. Het gemeentelijke bouwplan beslaat vier nieuwe bouwblokken met twee hoogbouwaccenten van 35 meter en 41 meter hoogte. Maar wat moet er gebeuren met het spoor en de collectie historische trams van het Elektrisch Trammuseum Amsterdam, de belangrijkste gebruiker?

mail (1) (1280x985)
In het voormalige goederendepot van het Haarlemmermeerstation tijdens de wandeling Havenstraatgebied van Architectuur Tours Amsterdam.

De Haarlemmermeerlijnen werden (met veel Russisch kapitaal) opgericht door de Hollandse Elektrische Spoorweg Maatschappij (1898). De spoorlijnen hebben oa gediend voor de kolenvoorziening in Amsterdam. De Limburgse kolen kwamen via het nationale spoorwegennet en een overslag op de Haarlemmermeerlijnen naar het Haarlemmermeerstation. Met de overgang naar aardgas stopte in 1970 het kolenvervoer en het andere goederenvervoer op de Haarlemmermeerlijnen. Het passagiersvervoer was al in 1950 opgehouden.

De loodsen worden gebruikt door de Elektrische Museumtramlijn Amsterdam (EMA), autoreparateurs, tweede hands kleding- en meubelenhandelaren, een historische pianobouwer en ook de hippe bierbrouwerij Butchers Tears. Ondergetekende gaf er met zijn band onlangs nog een concert.

 

 

20151023_163255 (800x450)
Rondleiding door de loods met historische tramwagens van de Elektrische Museumtram Amsterdam door Architectuur Tours Amsterdam.

Om te kunnen beginnen met de uitvoering van het plan moet de gemeente een alternatief vinden voor de EMA – loodsen. Bij de verbreding en ondertunneling van de A9 had het ministerie van Rijkswaterstaat ook last van het EMA – spoor over de A9. Het spoor moest weg. EMA – bestuurslid Peereboom: ‘We zijn niet tegen verbreding van de A9  maar willen normaal gecompenseerd worden en onze dienst kunnen voortzetten, zoals wettelijk bepaald.’ EMA won de zaak met een verweerschrift en zienswijze van het eigen ministerie.

Ook voor het Havenstraatgebied geldt dat zolang er spoor op het voormalige rangeerterrein ligt en de EMA aan alle eisen van de Spoorwegwet voldoet, de gemeente niet veel kan zonder medewerking van de EMA: de Spoorwegwet staat boven de Gemeentewet.

20151121_154314 (1) (800x450)
De 160 mensen, veelal vrijwilligers, die werken bij de Elektrische Museumtramlijn, doen dienst als conducteur, reparateur, restaurateur, railonderhoudsmedewerker en bestuurder.

 

 

 

 

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑